2018-03-10

ماراتون مرگ


شب‌های زیادی مقابل پنجره ایستاده‌ام و به «پایان» فکر کرده‌ام؛ به مرگ.
مرگ، این ماراتون مرموز و وهم‌آلود کجا ایستاده‌است؟ اگر خواستنی‌ست، چرا بیش از این شتاب نمی‌کنیم؟ و اگر نادوست‌داشتنی‌ست، پس چرا هم‌چنان می‌دویم؟ هیچ‌کجای مسیر ننوشته‌اند چند گام دیگر به مقصد خواهیم رسید. ما می‌دویم و ناگهان - بی‌که بدانیم - به انتها می‌رسیم. گاه حواسمان پرت می‌شود؛ به عشق، به دوستی، به ثروت، به هر چیز دیگری که مجبورمان می‌کند از مسیر رو برگردانیم. ولی کدام‌یک از این‌ها چاره ماست؟ آیا عشق خواهد توانست نامیرایی را بهمان هدیه کند؟ ثروت، مرگ را دورتر خواهد راند؟ ما لاجرم از رسیدنیم. خواهیم رسید؛ بی‌که بدانیم... بی‌که بخواهیم...
شب‌های زیادی مقابل پنجره ایستاده‌ام و به آدم‌هایی فکر کرده‌ام که یک‌روز مقابل پنجره‌شان ایستاده و با خود گفته‌اند: «دیگر کافی‌ست؛ همین‌جا پایان من باشد». شجاع‌ترین دوندگان ماراتون زندگی... آفرینندگان ِ بی‌باک خط پایان‌ها...
و به آن‌ها فکر کرده‌ام که از دویدن بازایستاده‌اند. گفته‌اند بنشینم تا پایان به ما برسد. و آن‌قدر در خود مانده‌اند که مرداب شده‌اند. بی آن‌که پیش روند، دائم در خویش فرو رفته‌اند.
پنجره را که می‌بندم به یک‌بار رخوت و هراس و نامیدی و ناچاری و سردرگمی می‌نشینند بر سینه‌ام. نفسم تنگ می‌شود. تکیه می‌دهم به جای خالی پاسخ‌هایی که هیچ‌گاه نیافته‌ام. آیا ما محکومیم؟ جرم‌مان چیست؟ در کدام دادگاه؟ بایستیم یا بدویم؟ آن حجم ِ رهاننده کی به ما خواهد رسید؟ پس عشق چه می‌شود؟ و زندگی؟ زندگی چه بود؟ چه‌کسی ما را به‌خاطر خواهد آورد؟
نفس نمی‌کشم.

رحمان نقی‌زاده

2018-03-09

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُهشت




«دل من نه مرد آن است که با غمش برآید»

سعدی

2018-03-07

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُشش




بشدی و دل ببردی و به دست غم سپردی
شب و روز در خیالی و ندانمت کجایی

سعدی

2018-03-06

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُپنج




«چاره بعد از تو ندانیم به‌جز تنهایی»

سعدی

2018-03-05

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُچهار



«هوشم ببر زمانی، تا کی غم ِ زمانه»

سعدی

2018-03-04

برای کودکان جنگ : پسر بابونه‌ها


شعری که خانم فاطمه محسن‌زاده درباره عشق و جنگ فرستاده بودند:



برای کودکان جنگ
پسر بابونه‌ها



نماز باران خواندم
اما تو
پسر خوب بابونه‌ها!
معجزه‌ی زمین بودی
به وقت گندمزار
میان هلهله‌ی باد
عصر خورشید
زلف افشانده بر سینه‌ی دشت
آبی... سبز... طلایی
انگشت اشاره‌ات را گذاشتی روی مرگ
لبخندت
یک سطر از بهار بود
گفتی مرگ را از آن‌سو بخوان
گرم می‌شود!
بازی خوب و قشنگی داشتیم
قبل از آن‌که دیوارهای صوتی بشکنند
و تو را بشکنند
تا با آن دوچرخه
یورتمه بروی
شیهه بکشی
ایران! ایران! ایران
رگبار مسلسل‌ها
ایران! ایران! ایران
مشته شده بر ایوان
و مادرت برای همسایگان
از دخترکی بگوید با موهایی خرمایی
که تو پیدایش کرده بودی
زیر خروار خروار خاک
کنار نخل حیاط‌شان
که دیگر سر نداشت
تو سرد شدی
اسب شدی
هر روز رکاب زدی
تمامی تن آن کوچه را
شیهه کشیدی
ایران! ایران! ایران!
دختررویاهایت
- ایرانت ـ
دل به مر گ سپرده بود
بی هیچ گرمایی.
پسرخوب بابونه‌ها!
نماز باران خوانده‌ام
اما تو
معجزه‌ی زمینی
به وقت گندمزارها
میان هلهله‌ی باد...



 - فاطمه محسن‌زاده

2018-03-03

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُسه




با دست بلورین تو پنجه نتوان کرد
رفتیم دعاگفته وُ دشنام‌شنیده

سعدی

2018-03-02

از پدرانی که از جنگ برنمی‌گردند


گفته بودم از جنگ و عشق بنویسید و بفرستید؛ دوست عزیزم «میم. ر» این خاطره را فرستاده‌اند:


از پدرانی که از جنگ برنمی‌گردند


روزی که من به دنیا آمدم، مادرم تنها بود. پدرم هنوز از جبهه بازنگشته بود. مادرم ناگهان دردش می‌گیرد و می‌رسانندش به بیمارستان ساسان. بعدش پدرم می‌آید. از جزئیاتش خبر ندارم اما چند روز بیش‌تر نمی‌ماند. بعدش می‌رود خط؛ عملیات آزادسازی خرمشهر. آن‌جا ساعتی قبل از پخش خبر آزاد شدن خرمشهر یک خمپاره می‌خورد پشت سنگر دیده‌بانی‌شان. چند تا ترکش می‌خورد توی کمرش. می‌آورندش تهران. من بیست روزم بوده که پدرم را می‌آورند بیمارستان پانصدوُنمی‌دانم‌چند ارتش. شش‌ماه استراحت می‌کند و بعد دوباره می‌رود خط. از نودوُشش‌ماه جنگ ایران و عراق، فقط همین شش‌ماه را می‌ماند خانه. باقی‌اش را آن جلو بوده؛ دیده‌بانی توپخانه می‌کرده است. بعدش که آمد خانه را هم خوب به‌خاطر ندارم. تازه می‌خواستم بروم مدرسه. من نمی‌دانم قبل از این‌که برود جنگ با مادرم چطور بوده‌اند. می‌دانم شهریور پنجاه‌وُنه عروسی‌شان بوده؛ یعنی مدتی طولانی با هم نبوده‌اند که جنگ شروع شده است. انگار ماه‌عسلشان بوده، که اتفاق می‌افتد. و ناگهان همه‌چیز به‌هم می‌ریزد.
دوست داشتم قبل از این‌که این جنگ لعنتی شروع بشود پدرم را می‌دیدم. حالا پدربزرگ و مادربزرگم زنده نیستند که ازشان بپرسم چطور بوده. اما کاش می‌فهمیدم که آیا قبلش هم از سر و صدای ناگهانی و بلند به‌هم می‌ریخته؟ اعصابش داغان بوده؟ کم‌حرف و بی‌حوصله بوده؟ کاش می‌فهمیدم که قبل از این نود ماه که از جوانی‌اش مایه گذاشته، چه شکلی زندگی می‌کرده است.
دلم گاهی خیلی برایش تنگ می‌شود. رابطه خاص و خیلی نزدیکی با هم نداریم. وقتی می‌روم خانه، می‌بینم نشسته مقابل تلویزیون و یکی از سریال‌های تکراری را می‌بیند. وقتی تنها هستیم حرف خاصی نمی‌زنیم. من آن‌طرف سرم گرم است، و او نشسته مقابل تلویزیون. وقتی بحث می‌کنیم می‌فهمیم که خیلی‌جاها با هم اختلاف نظر داریم. هنوز اختلاف نظر داریم و هیچ کدام‌مان کوتاه نمی‌آییم. اما دیگر مثل بچگی‌ها من را کتک نمی‌زند. شاید خجالت می‌کشد. شاید هم زورش کمتر شده است؛ نمی‌دانم. موهایش که خیلی زود جوگندمی شد. الان چند سالی‌ست که سفیدها بیش‌تر شده‌اند و از جوگندمی خبری نیست. ولی هنوز شکسته نشده است. نمی‌شود گفت پیر شده، اما دیگر جوان نیست.
دلم برای مادرم هم تنگ می‌شود. با مادرم رابطه نزدیک‌تر و پُرحادثه‌تری دارم. هر روز لااقل یک حرف داریم برای گفتن. خودش می‌آید سر حرف را باز می‌کند؛ از مدرسه و دانش‌آموزانش می‌گوید، تا برنامه‌های تلویزیون و مراسم خواستگاری فلانی. گاهی می‌نشینیم و با هم خاله‌زنکی می‌کنیم. شاید چون دلم برایش می‌سوزد که دختری ندارد که بنشیند دردودل‌هایش را بگوید. بعضی وقت‌ها هم به طرز خفه‌کنند‌ه‌ای به فکرم است. خدا نکند بخواهد مسافرتی برود. به اندازه یک سال مواد غذایی توی یخچال ذخیره می‌کند. اما پدرم یک گوشه در دنیای خودش است. در زمینه جریان دارد. گاهی صدای نماز خواندنش می‌آید و من می‌فهمم که هست. دلم برای مکالمه‌ای که با هم نداریم تنگ می‌شود. بروم بنشینم کنارش و همین‌طور که سریال می‌بیند، من هم نشسته باشم. هیچ کاری نکنم و فقط نشسته باشم همان‌جا.
شاید یک‌روز درباره روزهای قبل از جنگ ازش بپرسم. از آن مدلی که بوده؛ قبل از این‌که برود هشت‌سال از بهترین سال‌های زندگی‌اش را جایی بگذراند که حقش نبوده است. بایستد جلوی گلوله، که پس‌فردایش مدیر دبیرستان‌مان برگردد و بگوید: «وظیفه اش بوده است». برود وسط خاک و آتش، که یک‌نفر بگوید: «شما که سهمیه دانشگاه گرفته‌اید». برود دور بشود از زن و بچه‌ی ده روزه‌اش، که کسی بگوید: «ولی می‌گن بنیاد خوب بهتون می‌رسه ها». برود جایی که صدای شلیک گلوله توپ، شنوایی‌اش را کم کند و حالا بعد از چند سال یک خانه قسطی هم به نامش نباشد. برود جایی که ترکش خمپاره برود توی کمرش و هنوز یکی‌شان را نتوانسته باشند در بیاورند و بعد نامه بیاید در خانه سازمانی‌شان که اگر تا فلان تاریخ تخلیه نکنید وسایلتان را می‌ریزیم بیرون. زن و بچه‌اش را بگذارد و برود و بخشی از خودش را جا بگذارد و برگردد. برگردد و سالم زندگی کند؛ و دل تنها پسرش آن‌قدر برایش تنگ بشود که...

2018-03-01

سعدی‌خوانی‌ها - شصت‌وُدو




در کوی تو معروف اَم وُ از روی تو محروم
گرگ ِ دهن‌آلوده‌ی یوسف‌ندریده

ما هیچ ندیدیم وُ همه شهر بگفتند
افسانه‌ی مجنون ِ به لیلی نرسیده


سعدی